Kijkje in de Counselkeuken
'de Counsellor – Tijdschrift voor counselling en coaching'  (Jg. 9, nr. 1, feb. 2006)

CASUS

Fred, 46 jaar, vader van 2 kinderen van 15 en 17 jaar, is gehuwd met Agnes. Fred is ontslagen na 19 jaar als projectmanager bij een bedrijf te hebben gewerkt. Het ontslag komt totaal onverwacht en Fred is er kapot van. Hij dreigt overspannen te raken. Agnes is hogelijk verontwaardigd. Zij spoort Fred aan om het er niet bij te laten zitten en een advocaat in de arm te nemen. Dit doet Fred en er volgt een juridisch gevecht dat Fred uiteindelijk wint. Hij krijgt een ontslagvergoeding. Geen gouden handdruk, maar het geeft Fred een gevoel dat hij erkend wordt: het was voor hem een geval van onrechtvaardigheid. Bovendien voelt hij zich vreselijk in de steek gelaten door werkgever en collega’s. Toch wordt Fred depressief. Hij komt bij een counsellor terecht.
De hulpvraag van Fred is dat hij slecht slaapt en het ontslag maar niet kan verwerken. Hij snapt maar niet hoe dit alles zo heeft kunnen lopen. De counsellor vraagt door en ontdekt dat de relatie tussen Fred en Agnes niet zo goed is. Een paar maanden na zijn ontslag heeft Fred ontdekt dat Agnes een relatie had met een andere man. Die relatie heeft 3 maanden geduurd. Fred is een zachtaardige man. Rustig en bedachtzaam. Er speelt meestal een welwillend glimlachje om zijn mond. Van heftige emoties is zo op het oog geen sprake.
 

Sinds 32 jaar ben ik actief op het terrein van de oosterse vechtsporten, waarvan de afgelopen 24 jaar als professional.
In 1986 ben ik samen met “mijn” vrouw van Duitsland naar Nederland geïmmigreerd om als WingTsun®-cheftrainer en later ook als SCD®-coach werkzaam te zijn. Counselling helpt me om mijn interpersonele vaardigheden te verdiepen en ook op dit bijzonder gevoelige gebied wezenlijker te kunnen (re)ageren. Als ik naar de casus van Fred kijk lijken de volgende tien punten er het meest uit te steken:
 
● De kinderen zijn nog net in een intense groeifase, maar zullen waarschijnlijk niet meer al te lang hoofdthema in het leven van de ouders zijn - als ze dat al waren.
● 19 jaar in één bedrijf te werken, geeft een grote expertise maar eveneens een grote afhankelijkheid betreffende sociale status en gevoel van zelfwaarde.
● Fred zag het ontslag geheel niet aankomen, wat zeer snel tot een complete paralyse kan voeren; uit zichzelf had hij misschien geen stap genomen om er iets aan te doen.
● Zijn vrouw Agnes lijkt het aandrijvende element in de relatie te zijn; zij heeft immers ‘verontwaardigd’ de aanmoediging gegeven om er een rechtszaak van te laten maken.
● Er lijkt op de voormalige werkplek van Fred ondanks de nogal lange dienstverband nauwelijks een sociale hulpbron te bestaan waarop die hij enigszins een beroep kon doen.
● Er heerst wegens de rechtszaak op het moment tenminste geen financiële nood - en toch lijkt het me wat vroeg om zich al betreffende het werk bij neer te willen leggen.
● Wel leeft in Fred nog steeds het gevoel van onrechtvaardigheid en onvrede; hij voelt zich door het werkcircuit alleen gelaten, onbegrepen en vooral totaal niet gewaardeerd.
● De opgespoorde buitenechtelijke relatie van Agnes is dan zonder twijfel voor Fred de spreekwoordelijke druppel; dit lijkt (emotioneel) de meest urgente punt te zijn.
● Fred lijkt een introvert, (hoog?)sensitief persoon te zijn. Er is daarom ook bijzonder veel invoelingsvermogen nodig om hem actief in het proces betrokken te behouden.
● Fred lijkt geen ‘driftkikker’ te zijn, integendeel hij komt steeds zeer beheerst over; dit soort emotionele (over)beheersing heeft echter ook zijn schaduwzijden en zijn prijs…
 
 
– Aangezien Fred waarschijnlijk vanwege zijn werk nooit eerder zo veel tijd thuis was, zal dat ook een zekere invloed op zijn gezinsleven hebben; zowel op de kinderen als ook op Agnes. Deze omstandigheden zal ik Fred zeker laten uitdiepen om zo een beter beeld van de eventuele hulpbronnen thuis te kunnen verkrijgen (eventueel handig voor een latere actieplan/daginvulling) – maar hoofdzakelijk als een soort begrip(her)vorming voor hemzelf.

– Zonder het gevoel van waardering geen zelfrespect en zonder zelfrespect geen levensvreugde en zonder levensvreugde geen prestatievermogen. Het een vloeit wisselwerkend in het ander over, daarom lijkt het me een passende benadering om zijn bestaande expertise door hem in een nieuwe vorm te leren gieten. Wat zou Fred kunnen doen om zijn huidige situatie voelbaar te verbeteren? En in hoeverre zal zijn opgedaan managervakkennis hem erbij kunnen steunen?

– Fred lijkt niet erg veel assertiviteit ‘op zak’ te hebben, hij zoekt meer de weg van de geringste weerstand. Zo vermijdt hij confrontaties; helaas ligt hier ook vaak een deeloorzaak van het ‘over het hoofd gezien’ te worden. Waar anderen ‘scoren’ blijft hij gewoon een toeschouwer. In hoever dit patroon ook op andere levensvlakten beïnvloedt, lijkt me waard om met Fred te bespreken. Iemand die op het werk moeilijk voor zichzelf opkomt kan elders ook last ervaren.

– Aan de ene kant is het natuurlijk fijn als de levenspartner juist die vaardigheden meebrengt die de ander in minder mate bezit. Het valt echter op dat Agnes Fred uit een verontwaardigingsgevoel en niet uit verantwoordingsgevoel aanspoorde. Ik zou benieuwd zijn of de reden in de status als ‘vrouw van een procesmanager’ verborgen ligt, in de vrees haar eigen leven nu op te moeten opperen of elders ligt. Misschien voelt zich Agnes door Fred ook ondergewaardeerd.

– Door Fred’s naar binnen gerichte aard is het hem blijkbaar niet gelukt in bijna twee decennia een functionele collega-kring op te bouwen. Hij bezit zonder twijfel een rijke gevoelswereld maar die blijft in hem opgesloten, voor zijn (ex)collega’s kwam hij zo relatief afstandelijk over. Hij kwam in een geïsoleerde positie terecht; zolang alles ‘volgens werkplan’ ging zat Fred daar ook weinig mee – maar opééns was hij in nood en zonder enkele support...

– Ook al zitten de financiën voorlopig mee, zal het toch vragen om verdere tegenspoed zijnals we de toekomstige werksituatie te negeren. Het zal moeilijk zijn voor Fred om in zijn leeftijd een vergelijkbare positie in te kunnen nemen – vooral door zijn weinig assertieve gedrag. En toch zullen er wellicht wegen op te sporen zijn op die Fred met zijn expertise relatief bevredigend zou kunnen wandelen, wel een lastige maar niet onoplosbare puzzel.

– Hier sluit dan ook punt 5 bij aan. Volgens het confucianisme dient diegene die waardering wil ontvangen eerst waardering te geven. Waardering geven is echter iets dat met kan leren, als men ervoor openstaat. Waarschijnlijk zou ik aan Fred vragen waarmee iemand aan hem juist die waardering zou kunnen geven die hijzelf zich het meest zou wensen. Wat later zou ik misschien vragen hoe hij tegenover Agnes en de kinderen zijn waardering zou kunnen uiten.

– Dit punt lijkt door de hieraan verbonden intimiteit bijzonder gevoelig. Dus probeer ik versterkt diep-empathisch contact te leggen. Ik verplaats me echter ook in Agnes en bespeur weinig romantiek in de relatie. Dit punt zullen we uitdiepen.

– Zijn introverte basisstructuur is nauwelijks te veranderen; wél het zelfbeeld, de scripts en de interactievaardigheden. Ik zou hem op latere termijn een bij hem passende assertiviteitstraining aanbevelen om er wat meer pro-activiteit te ontwikkelen en om de al bestaande maar minder werkzaam blijkende scripts te kunnen herschrijven. Gezien het feit dat ik veel ervaring op het gebied van zelfredzaamheid heb opgedaan hoef ik hier niet door te verwijzen en kan het integreren.

– De aanwezige depressie kan een prijs voor het ‘wegstoppen’ van emoties en gevoelens zijn. Interessant zou kunnen zijn te bezien in hoeverre zijn steeds getoonde glimlach uit optimisme voortvloeit of uit een defensief-script. Als (bewuste) optimisme zou het een waardevolle hulpbron zijn; als (onbewuste) verdedigingsmechanisme eerder een ontwikkelingsremmend obstakel. In beide gevallen dient er door Fred wat aan gedaan te worden om de leefsituatie op te krikken.
 

Frank Schäfer,
NWTO en SCD B.V. Amsterdam,
www.wingtsun.nl